Diagnostyka nietolerancji pokarmowych

Obserwacje i dane z piśmiennictwa wskazują, że alergia pokarmowa i nietolerancja pokarmowa – dwie z licznych postaci nadwrażliwości pokarmowej…

Nietolerncja-pokarmowa-Harmony-Clinic

Obserwacje i dane z piśmiennictwa wskazują, że alergia pokarmowa i nietolerancja pokarmowa – dwie z licznych postaci nadwrażliwości pokarmowej – stanowią coraz bardziej palący problem, z którym borykają się mieszkańcy krajów wysoko rozwiniętych oraz krajów rozwijających się, choć przyczyny nadwrażliwości w obu tych obszarach są różne. Artykuł poświęcony jest nietolerancji pokarmowej, powodowanej przez wytwarzane w układzie odpornościowym, swoiste dla składników pokarmowych przeciwciała klasy IgG. 

Nadwrażliwość pokarmową związaną z przeciwciałami IgG określamy jako nietolerancję pokarmową. W mechanizmy patologiczne nietolerancji pokarmowej zależnej od IgG zaangażowane są krążące kompleksy alergenów i specyficznych dla nich IgG.

Rozwój nadwrażliwości pokarmowej może być wypadkową uwarunkowań genetycznych chorego, czynników środowiskowych i wspomagających – te dwie grupy nazywane są kofaktorami nadwrażliwości, inaczej czynnikami wzmagającymi nadwrażliwość.

Nadwrażliwość  pokarmowa  może się rozwinąć praktycznie w każdym wieku.

Bardzo istotna jest więc możliwość dysponowania testem pozwalającym na niezależne oznaczanie specyficznych IgG oraz niezależnie podklasy IgG4.

Kluczową rolę w nietolerancji pokarmowej związanej z IgG odgrywa bariera jelitowa, znajdująca się na wewnętrznej powierzchni jelita cienkiego. Stanowi ona mechaniczną i funkcjonalną, wieloelementową barierę chroniącą nasz organizm przed wtargnięciem do układu krwionośnego nieprawidłowych produktów trawienia, chorobotwórczych bakterii lub wirusów a także elementów uszkodzonych komórek flory bakteryjnej jelit. Bariera jelitowa zatrzymuje głównie duże fragmenty peptydów, tłuszczów i węglowodanów powstałych w trakcie trawienia, a także toksyny bakteryjne, konserwanty, barwniki, itd. Elementem podstawowym bariery jelitowej są ściśle przylegające do siebie komórki nabłonka jelita cienkiego – enterocyty. Enterocyty biorą udział w procesie wchłaniania  pokarmu z jelita cienkiego do naczyń krwionośnych oraz limfatycznych. Pozostają one w ścisłym związku z komórkami układu odpornościowego. Emterocyty pokryte są tzw. „dobrymi bakteriami” – mikrobiota, charakterystycznymi dla danej osoby, które swoją obecnością uniemożliwiają kolonizację jelit przez wrogie drobnoustroje chorobotwórcze. Mikrobiota współpracują z wydzielniczymi, aktywnymi na miejscu,  przeciwciałami IgA „wymierzonymi” w ewentualnych bakteryjnych intruzów.

Konsekwencją złożoności bariery jelitowej, jest różnorodność czynników mogących powodować jej destrukcję lub upośledzenie funkcji. Uszkodzenie prowadzi m.in. do stanu patologicznego zwanego zespołem jelita przesiąkliwego.

Uszkodzenia mogą być wynikiem długotrwałego działania czynnika uszkadzającego: leków (np. inhibitorów pompy protonowej, niesteroidowych leków przeciwzapalnych takich jak np. aspiryna, antybiotyków, itd.) a także stresu, przewlekłych chorób nowotworowych lub autoimmunologicznych. Z drugiej strony istotne są również stosunkowo krótkotrwałe lecz drastyczne procesy, jak ostre zakażenia bakteryjne i wirusowe przewodu pokarmowego, chemioterapia lub radioterapia onkologiczna, interwencje chirurgiczne, itd.

Ostatecznie osłabienie bariery jelitowej: mechaniczne (rozstępy pomiędzy enterocytami) oraz związane z dysbiozą, czyli zubożeniem naturalnej flory bakteryjnej, powoduje wnikanie do krwioobiegu, o czym już wspomniano, nietypowych produktów trawienia i endotoksemii, czyli wnikania toksyn bakteryjnych.

Prowadzą one do miejscowej reakcji zapalnej, podobnej do towarzyszącej zakażeniu bakteryjnemu oraz nasilającej się niesprawności jelita. W konsekwencji dochodzi do reakcji uogólnionych związanych z powstawaniem w krwiobiegu kompleksów IgG i alergenów, rozprowadzanych przez układ  krążenia i osadzających się w różnych miejscach organizmu. Różnorodność miejsc osadzania się kompleksów powoduje różnorodność objawów wywołanych nietolerancją pokarmową tego typu.

Wykazano, że kompleksy posiadają rolę sprawczą i podtrzymującą w zespole jelita nadwrażliwego w postaci

  • biegunkowej,
  • zaparciowej,
  • mieszanej.

U cierpiących jedynie na nietolerancję powodują:

  • biegunki,
  • bóle brzucha,
  • zaparcia,
  • wzdęcia,
  • mdłości,  

a także objawy nie łączące się bezpośrednio z układem pokarmowym, jak: 

  • migrenowe bóle głowy,
  • zaburzenia nastroju,
  • depresję,
  • zaostrzenie objawów w atopowym  zapaleniu skóry,
  • trądzik,
  • autyzm,
  • nadpobudliwość,
  • astmę,
  • zapalenie zatok,
  • częste infekcje,
  • reumatoidalne zapalenie stawów,
  • celiakię, chorobę Leśniewskiego-Crohna,
  • wrzodziejące zapalenie jelita grubego,
  • zatrzymanie wody i obrzęki,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • problemy z poczęciem i utrzymaniem ciąży,
  • zespół napięcia przedmiesiączkowego,
  • zespół przewlekłego zmęczenia,
  • bezsenność.

.
Obecność tzw. utajonej nietolerancji pokarmowej związanej z IgG może być przyczyną otyłości u osób z nadwagą, utrzymującej się mimo ubogokalorycznej diety i prawidłowej aktywności fizycznej. Nadwaga może doprowadzić do insulinoodporności a w konsekwencji nawet cukrzycy. 

W przypadku stwierdzenia zespołu przesiąkliwego jelita, wskazane jest, poza wprowadzeniem odpowiedniej dietoterapii, przeprowadzenie diagnostyki jelitowej flory  bakteryjnej  badanego i odbudowa flory przy zastosowaniu prebiotyków (substancji typu błonnik, skrobia) oraz probiotyków (substancji zawierających odpowiednie mikroorganizmy).

Istnieją dane wskazujące, że wzrost tolerancji na alergeny wywołujące alergię IgE- zależną łączy się ze wzrostem stężenia specyficznych dla tych alergenów IgG4. Zależność ta wykorzystywana jest do oceny skuteczności swoistej immunoterapii (SIT) w przypadku alergii na alergeny pokarmowe i jady owadów.

Badanie nietolerancji pokarmowej wykonywane jest z krwi włośniczkowej.

Na podstawie uzyskanych wyników możliwe jest sprecyzowanie zaleceń żywieniowych, które będą oparte o produkty tolerowane.

Tak spersonalizowane zalecenia pozwala na celowaną i skuteczną dieto terapię oddziaływującą na cały organizm, wspierającą leczenie przewlekłych schorzeń, powodującą w znacznym stopniu obniżenie lub całkowite wycofanie się uciążliwych objawów.

By uniknąć błędów terminologicznych, w niniejszym tekście opieramy się na terminologii zgodnej z zaleceniami European Academy of Allergy and Clinical Immunology (EAACI) z 2014 roku oraz zaleceniami World Allergy Organisation (WAO).

Autor: Anna Tubicz
Terapeutka holistyczna